Klasik Mzik Notlar   Klasik Mzik   Besteciler  Eserler  Solistler  Hakknda  letiim
 
 
 Eser, Besteci, Solist Aratn:
 

 




Klasik Notlar Twitter Hesab

Necil Kazým Akses

Besteci Tantm

Necil Kazým Akses, Türkiye'deki klasik Batý müziðinin kurucu ve öncü kuþaðý olan ve "Türk Beþleri" bestecileri arasýndadýr. "Ankara Kalesi" adlý senfonik þiiri, piyano için, "Minyatürler", keman ve viyola konçertolarý, orkestra için "Konçerto" ve "Ballad"'ý, beþ senfonisi ve yaylýlar için dört deðerli kuarteti baþlýca yapýtlarý arasýndadýr.

Ankara Devlet Konservatuarý'nýn kurulmasýnda rol almýþ, 1948'de bu kurumun müdürlüðünü yapmýþ, iki kere Ankara Devlet Opera ve Balesi müdürlüðü görevinde bulunmuþtur. 1971 yýlýnda “Devlet Sanatçýsý” ünvaný verilen ilk 11 sanatçýdan biridir.


Necil Kazým Akses, 1908'de Ýstanbul'da dünyaya gelmiþtir. Babasý, Harbiye Nezareti posta müdürlerinden Mehmet Kazým Bey annesi daha sonra Kandilli Kýz Lisesi Müdiresi olacak olan edebiyat öðretmeni Emine Haným'dýr1. Keman dersi almaya yedi yaþýnda baþladý. Ortaöðrenimini Ýstanbul Erkek Lisesi'nde yaptý. Bu sýrada Dârülelhan'da (Ýstanbul Belediye Konservautarý) Cemal Reþit Rey'in armoni sýnýfýna yazýldý.

Özel olarak önce Mesut Cemil ve sonra Sezai Asal ile viyolonsel çalýþtý.
1926'da kendi olanaklarýyla Avusturya'ya giderek Viyana Devlet Müzik ve Temsil Akademisi'ne yazýldý. Burada Walther Kleinecke'nin viyolonsel ve Joseph Marx'ýn kompozisyon öðrencisi oldu. Bir yýl sonra Türk hükümetinin bursunu kazanarak, eðitimine devam etti. Viyana Akademisi'nin yüksek lisans derslerini sürdürürken, Prag Devlet Konservatuarý’na da kaydoldu. Josef Suk ile yüksek kompozisyon ve Alois Hába ile mikrotonal müzik çalýþtý. Her iki kurumun da ileri devre kompozisyon bölümlerinden mezun olarak 1934'te yurda döndü. Viyana’da bulunduðu dönemde Naciye Haným ile tanýþýp evlendi, bu evlilikten kýzý Sevil dünyaya geldi.

Yurda döner dönmez Atatürk'ün Ankara’ya geliþinin 15. Yýldönümü nedeniyle ýsmarlanan "Bayönder" baþlýklý operasýný besteyen Necil Kâzým Akses ayný yýl, Ankara'da Musiki Muallim Mektebi'nde öðretmenliðe ve müdür muavinliði görevine baþladý. Okulun devlet konservatuarý haline getirilmesi için çalýþtý. 1935'te, Ankara Devlet Konservatuvarý'nýn kurulmasý amacýyla Milli Eðitim Bakanlýðý'nýn çaðrýlýsý olarak Türkiye'ye gelen Alman besteci Paul Hindemith'in yardýmcýlýðýný üstlendi. Soyadý Kanunu çýktýðýnda, müzik öðrenimi görmesi için ailesini ikna etmiþ ve kýsa süre içinde devlet bursu kazanmasýna yardýmcý olmuþ koruyucusu Hakký Tarýk Us’un isteði ile “Akses” soyadýný aldý.

1936'da yeni kurulan bu konservatuvara kompozisyon öðretmeni olarak atandý. Ayný yýl Bela Bartok, Adnan Saygun ve Ulvi Cemal Erkin ile birlikte Adana'nýn Osmaniye ilçesindeki folklor araþtýrmalarýna katýldý.

1939’da Halkevleri’nin 7. Kuruluþ yýldönümü nedeniyle gerçekleþen müzik festivalinde verilen bir konserde diðer Türk Beþleri’nin eserleriyle birlikte Akses’in “Çiftetelli” adlý eseri seslendirildi. 1938-39’da askerliði sýrasýnda ilk taslarklarýný yazdýðý “Ankara Kalesi, Senfonik Tarih” (1942) adlý eseri Ankara’da Cumhurbaþkanlýðý Senfoni Orkestrasý, Berlin’de Berlin Þehir Orkestrasý tarafýndan seslendirildi ve Avrupa’da plak yapýldý. Bu eser, yurtdýþýnda plaða alýnmýþ ilk Türk yapýtý olma özelliðini kazandý.

1941’de Saadet Haným ile evlendi, bu evlilikten Okþan(1942) ve oðlu Ahmet (1947) dünyaya geldi3. 1942’de sahne müzikleri besteleun sanatçý, 1945’te Yaylý Çalgýlar Üçlüsü’nü, 1946’da “Birinci Yaylý Çalgýlar Dörtlüsü”’nü besteledi. 1946’da Akdeniz’den aldýðý esinle “Poem” adlý eserini yazdý.

1947’de bestelediði “Ballad” adlý eserden sonra besteciliði bir suskunluk dönemine girdi. 1948'de Konservatuvar müdürlüðü, 1949'da Güzel Sanatlar Genel Müdürlüðü yaptý. Kültür ataþesi olarak Bern'de (1954) ve Bonn'da (1955-1957) bulundu. 1958-1960 yýllarýnda Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürü oldu. 1971'de yeniden ayný görevi üstlendi. Hükümetin deðiþmesi ve yeni kültür müsteþarý ile anlaþamamasý üzerien 1972'de kendi isteði ile emekli oldu.

Besteci büyük senfonilerni, Melih Cevdet Anday, Orhan Veli, Cahit Külebi gibi Türk þairlerinin eserleri üzerine bestelediði liedleri, büyük korolu yapýtlarý 1960’lardan sonra ortaya koydu4. “Keman Konçertosu”, “Birinci Senfoni”, “Itri’nin Neva Kâr’ý Üzerine Scherzo” gibi önemli eserlerini birbiri ardýna yazdý. Cumhurbaþkanlýðý Senfoni Orkestrasý’nýn kuruluþunun 150. Yýlý için “Bir Divandan Gazel” ve “Orkestra Konçertosu” adlý eserlerini yarattý. Bir Divandan Gazel’de ilk defa “rastlamsal" tekniði kullandý.

Necil Kazým Akses, 1971'de "Centre Mediterranéen de Musique Comparée et de Danse"ýn kurucu yönetim kurulu üyesi ve baþkan vekili seçildi1. Ýlk defa Devlet Sanatçýlýðý ünvanýnýn verildiði 1972 yýlýnda bu ünvanýn verildiði 11 kiþiden birisi oldu.

1976-1977’de bir viyola konçertosu yazdý ve Koral Çalgan’a ithaf etti. Eser, 1978’de Cumhurbaþkanlýðý Senfoni Orkestrasý eþliðinde Çalgan tarafýndan seslendirildi. Ýkinci ve Üçüncü Senfonilerini yazdý. Atatürk’ün ölümünün 100. Yýldönümü için 1981’de yazdýðý “Barýþ için Savaþ” baþlýklý senfonik þiir, Atatürk Sanat Armaðaný’ný aldý. 1983’te Dördüncü Senfoni’yi tamamladý.

1985 yýlýnda profeösrlük ünvaný alan Necil Kâzým Akses yaþamýnýn son dönemlerine dek Ankara Devlet Konservatuvarý'nda kompozisyon dersi verdi. 1988’de “Atatürk Diyor Ki” baþlýklý Beþinci Senfoni’sini tamamladý. Artýk baþka çalýþma yapmamaya karar verdiyse de 1990’da “Yaylý Çalgýlar Dörtlüsü”’nü tamamladý. 1992 yýlýnda Sevda Cenap And Vakfý’nýn Altýn Onur Madalyasý’na layýk görülen Akses, Çanakkale Þehitleri’ne adanan “Ölümsüz Kahramanlar” baþlýklý Altýncý Senfonisi’nin sadece ilk bölümünü tamamlayabildi. 16 Þubat 1999 Salý günü hayata veda etti.

Öldüðü sýrada ayný zamanda Bilkent Üniversitesi Müzik ve Sahne Sanatlarý Fakültesinde kompozisyon derslerini sürdürmekteydi. Akses, besteciliði yanýnda, yeni ve genç kuþaklarýn yetiþmesini saðlayan büyük bir öðretici olarak da öneme sahip bir sanatçýdýr.

Adý, Ankara’da ikamet ettiði sýrada kaldýðý Emek Semti’nde bir parka verilmiþtir5. Evin Ýlyasoðlu tarafýndan hakkýnda “Necip Kazým Akses: Minyatürden Destana Bir Yolculuk” (1998) baþlýklý kitap basýlmýþtýr.


Besteciliði

Daha çok büyük senfonik formlarýn yaratýcýsý olarak tanýnan Necil Kazým Akses'in besteleri belirli evrelerle incelenebilir: Avrupa'daki öðrencilik yýllarýna rastlayan ilk çalýþmalarý 1929'dan 1930'lu yýllarýn sonlara kadar olan dönemi kapsar. "Piyano için Prelüd ve Fügler", "Allegro Feroce", "Piyano Sonatý" ve "Mete Operasý" bu dönem ürünlerindendir. Bu dönemi yeni bir atonal stil yaratma istek ve arayýþlarý olarak nitelendirilebilir.

1934'te yurda döner dönmez Atatürk'ün Ankara’ya geliþinin 15. Yýldönümü nedeniyle "Bayönder" baþlýklý operasýný besteler. Çalýþmalarýnda kuþaðýnýn diðer bestecileri gibi geleneksel Türk müziði ve halk müziðinin etkileri vardýr. Ancak bu öðeleri doðrudan armonize etmek yoluyla deðil, stilize ederek kullanýr.

1940'lar ile yeni dönemine girer. Bu dönem ile ve özellikle senfonik eserleri ile bir "Akses stili" belirginleþmeye baþlamýþtýr. Bu stilin özelliðini ezgisel yönden Türk modlarýna (makam) dayalý olmak, armonik yönden ise bestecinin kendi deyimiyle, a-modalite teþkil eder. Ankara Kalesi, Ballade, Birinci Senfoni, Keman Konçertosu, Itri'nin Nevakâr'ý Üzerine Scherzo, On Piyano Parçasý gibi büyük soluklu eserleri bu dönemi ile ortaya çýkmaya baþlar. Orkestrasyon giderek daha yoðunlaþmaktadýr.

Necil Kazým Akses'in 1976'da "Bir Divandan Gazel" ile baþlayan ve ölümüne dek süren bestecilik evresi son dönemini oluþturur. Besteci bu ileri olgunluk döneminde solistler, korolar ve geniþ orkestra için yine büyük çaplý yapýtlar üretmiþtir. Ýyice yoðunlaþan orkestra yazýsýnda, rastlamsallýk gibi yirminci yüzyýl müziðinin getirdiði birçok söylemden yararlanmýþtýr. Bu yönleri ile de "Türk Beþleri"nin yeniliðe en açýk üyesi olarak seçkinleþmiþtir.

Bestecinin 85 yaþýndayken yazmaya baþladýðý bariton solo, koro ve orkestra için hazýrlanmýþ büyük eserini Çanakkale Þehitlerine armaðan ediyordu. "Ölümsüz Kahramanlar" baþlýðý altýnda sunduðu bu 6.Senfonisinin ilk bölümü tamamlanmýþ bir þekilde durmaktadýr.


Bestecinin yurt dýþýnda çalýnan yapýtlarýndan bazýlarý þunlardýr:

- "Ankara Kalesi", Fritz Zaun yönetiminde Berlin Þehir Orkestrasýyla 1943'te çalýndý(ve Polydor plak þirketince plaðý yapýldý).
- "Ballad", yurt dýþýnda en çok çalýnan yapýtý olup, 1950'den baþlayarak Londra, Edinburgh, Birmingham, Münster, Paris, Teplice, Cluj, Brüksel, Viyana, Bükreþ, Tunus, Prag ve Moskova'da yönetildi.
- "Poem"'i 1949'da Franco Caraccioto yönetiminde ve çellist Antonio Saldarelli solistliðinde Roma'daki RAI Senfoni Orkestrasý tarafýndan seslendirildi.
- "Itri'nin Nevakâri Üzerine Scherzo", Sofya, Moskova, Kahire, Budapeþte'de çalýndý.
- "Birinci Senfoni" 1968'de Lessing yönetimindeki Viyana Tonkünstler Senfoni Orkestrasý tarafýndan; 1972'de Keman Konçertosu ile birlikte Niyazi Tagizade yönetimindeki Azerbaycan Devlet Senfoni Orkestrasý tarafýndan Bakü'de seslendirildi.
- "Ýkinci Senfoni", Muhammed Nazar Mommadov yönetimindeki Orkestra Saz tarafýndan 1997'de Türkmenistan'da çalýndý.
- "Keman Konçertosu", EXPO 2000 Hannover'daki Dünya Fuarý münasebetiyle, diðer bazý Türk eserleri ile birlikte, Cihat Aþkýn'ýn solistliðinde ve Rengim Gökmen yönetimindeki NDR – Radyo Filarmonisi tarafýndan seslendirildi.
- 1990'lý yýllarda "Yaylý Çalgýlar Dörtlüleri" (Numara 1 ve 4), Avrupa'da Dusseldorf, Prag, Bratislava, Budapeþte, Pecs ve Helsinki kentlerinde seslendirildi.


Orkestra Eserleri

- “Çiftetelli”, senfonik dans, 1940
- “Ankara Kalesi”, senfonik þiir, 1942.
- “Ballade”, büyük orkestra için, 1947.
- “Eskilerden Ýki Dans”, 1960.
- “1. Senfoni”, 1966.
- “Itri’nin Nevakarý Üzerine Scherzo”, büyük orkestra için, 1970.
- “Sesleniþ”, 1973.
- “2. Senfoni”, yaylýlar için, 1978.
- “3. Senfoni”, 1980.
- “Orkestra Konçertosu”, 1976 – 1977.
- “Barýþ için Savaþ”, senfonik þiir, 1981.
- “4. Senfoni” (Sinfonia Romanesca Fantasia), viyolonsel ve orkestra için, 1983-1984.
- “5. Senfoni” (Atatürk Diyor ki), retorik senfoni, koro, çocuk korosu, tenor ve org için, 1988.


Konçertolar

- Þiir, viyolonsel ve orkestra için, 1946.
- Keman Konçertosu, 1969.
- Viyola Konçertosu, 1977.
- Idyll, viyolonsel ve orkestra için, 1980.


Oda Müzikleri

- “Allegro Feroce”, klarnet, saksafon ve piyano için, 1930.
- “Poéme”, keman ve piyano için, 1930.
- “Sonat”, flüt ve piyano için, 1933.
- “Üç Þiir”, mezzo soprano ve yaylýlar dörtlüsü için, 1933.
- “Trio”, yaylýlar için, 1945.
- “1. Yaylýlar Dörtlüsü”, 1946.
- “2. Yaylýlar Dörtlüsü”, 1971.
- “3. Yaylýlar Dörtlüsü”, 1979.
- “4. Yaylýlar Dörtlüsü”, 1990.


Solo çalgý için eserleri

- “Prelüd ve Fügler”, piyano için, 1929.
- “Beþ Piyano Parçasý”, 1930.
- “Sonat”, piyano için, 1930.
- “Minyatürler”, piyano için, 1936.
- “Piyano için On Parça”, 1964.
- “Capriccio”, viyola için, 1977.
- “Hüzünlü Melodi”, viyola için, 1984.


Þan ve Orkestra

- “Þiir ve Müzik”, basbariton ve orkestra için, 1935.
- “Senfonik Destan”, soprano, koro ve orkestra için, 1973.
- “Solocular Geçiti”, soprano, mezzo-soprano, bariton, basbariton ve orkestra için, 1976.
- “Çokseslendirilmiþ Türküler”, 1938
- “Konservatuvar Marþý”, (Erkin ile birlikte), 1940.
- “Eþliksiz Koro Kompozisyonlarý”, 1947.
- “On Türkü”, eþliksiz karma koro için, 1964.
- “50. Yýl Marþý”, 1973.
- “Ýstanbul’a Gönül Veren Ozanlar”, eþliksiz koro için, 1983.


Þan ve Piyano

- “Portreler”, 1965.
- “Þiirlerle Müzik”, 1975.
- “Hayýr mý, Evet mi”, 1988.


Sahne Eserleri

- “Antigone” için müzik, üflemeli çalgýlar için, 1936.
- “Kral Oedipus” için müzik, kadýnlar korosu ve üflemeli çalgýlar için, 1936.
- “Jül Sezar”, için müzik, üflemeli çalgýlar için, 1936.


Ödüller

- 1957’de Almanya’nýn birinci derece “Yaratýcý Hizmet Ödülü”
- 1963’te, Ýtalya’nýn “Cavalliere Officiale unvaný”,
- 1971’te, Türkiye Cumhuriyeti “Devlet Sanatçýsý” ünvaný,
- 1973’te, Ýtalya’nýn “Commendatore Madalyasý”,
- 1973’te Tunus’un “Habib Burgiba Sanat, Kültür Madalyasý”
- 1981'de “Atatürk Sanat Armaðaný”
- 1992'de And Vakfý’nýn “Onur Ödülü Altýn Madalyasý”
- 1998'de Ýstanbul Üniversitesi "Fahri Doktor" unvaný


Takip edilmekten korkmuyoruz!.. Takip iin tklayn: twitter.com/klasiknotlari



lgili Yazlar


ada 20.-21. Yzyl Bestecilerinden Bazlar



Referans bilgisi: "Necil Kazým Akses", 2012 , Klasik Notlar sitesi, http://www.klasiknotlari.com/tr/311/Necil_Kazým_Akses.html


 Bu sayfay Facebook'ta paylan.

 Bu sayfay Twitter'da paylan.


Klasik Notlar Sitesi klasik mzikte kim kimdir, hangi dnem bestecilerinin eserleri nelerdir, hangi solistler ne virtzdr, kaliteli mzik nedir ne deildir... Konserlerde hangi abiye giysiler giyilir, altn elmas nasl mcevherli taklar taklr!... Bestecilerin hayatlar nasldr, besteleri ne zaman yazlm, nasl ve neler ifade etmektedir, neden, niye, niin gibi sorular iin bir kaynak olma amacndadr.


YDD


Klasik Mzik Notlar
Mobil Kullanm pular

  2009-2019 Klasik Notlar | Klasik Mzik Sitesi | www.klasiknotlari.com