Klasik Mzik Notlar   Klasik Mzik   Besteciler  Eserler  Solistler  Hakknda  letiim
 
 
 Eser, Besteci, Solist Aratn:
 

 




Klasik Notlar Twitter Hesab

Cemal Reþit Rey

Besteci Tantm

Cemal Reþit Rey sarayla yakýn iliþkileri olan, son Osmanlý ailelerinden birinin oðluydu. 25 Ekim 1904'te Kudüs'te doðdu. Babasý Ahmet Reþit Rey, o dönemde Kudüs'e mutasarrýf olarak atanmýþtý. Cemal Reþit'in müziðe yeteneði o yýllarda ortaya çýktý. Diðer çocuklar sokakta oynarken o bulduðu bir akordiyonu çalmaya ve ondan çýkan sesleri taklit etmeye çalýþýyordu.

Cemal Reþit Bey daha çocuk yaþlarýnda Gustav Mahler'i orkestra yönetirken görecek, konservatuvarda onu müdür ve ünlü besteci Gabriel Faure dinleyecektir. Faure onu dinledikten sonra ünlü pedagog Marguerite Long'a telefon açar ve "Madam size bir Türk çocuðu gönderiyorum ve hiçbir þey söylemiyorum, kendiniz göreceksiniz" der.

Sonra babasýna dönerek "Oðlunuz hayatta müzikten baþka hiçbir þey yapamaz" diye onun müzik dehasýný hemen keþfeder. Claude Debussy'nin öðrencisi, Maurice Ravel'in en yakýn dostlarýndan ve eserlerini en iyi yorumlayan piyanistlerden biri olan Marguerite Long, 19 yaþýna kadar hiç para almadan Cemal Reþit'in eðitimi ile yakýndan ilgilenecektir.


Olgunluk Dönemi

Cemal Reþit, cumhuriyetin ilanýndan iki ay önce Paris Konservatuvarý'ndan mezun olur. Bu arada Ýstanbul Belediyesi Darülelhan'a (ilk konservatuvar) batý müziði bölümü açýlmasýna karar verilir ve hoca olarak genç Cemal Reþit çaðrýlýr. Ve bu sayede Cemal Reþit Rey Türkiye'de klasik müziðin kuruluþuna öncülük etmiþ, pek çok öðrenci yetiþtirmiþ ve yaþamý boyunca müzik dünyasýnýn hep bir numarasýnda yaþamýþtýr.

Türkiye'ye döndükten sonra yaþamý boyunca artýk kendi ülkesinden hiç ayrýlmayacak, çeþitli orkestralar kurup, bunlarla yurt içi ve dýþýnda konserler yönetecek, dünyanýn en ünlü sanatçýlarýný þef olarak Türkiye'de aðarlayacak, Türkiye'de bir yandan klasik müziðin yaygýnlaþmasý için çalýþýrken, öte yandan yazdýðý operetlerle tiyatro dünyasýnda unutulmayacak eserlere imza atacaktýr.

1970'lerde Cemal Reþit Rey, Haldun Dormen'in sahneye koyacaðý bir müzikalin sipariþini alýr. Aðabeyinin ölümünden sonra müzikal yazmamaya karar veren Rey, Erol Günaydýn'ýn yazacaðý metinleri müzikleyebileceðini söyleyerek herkesi þaþýrtýr. Erol Günaydýn'la kýsa süre içinde çok iyi dost olurlar ve Yaygara 70 büyük baþarý kazanýr. Ardýndan Uy Balon Dünya isimli ikinci bir müzikal yapýlýr ama ayný baþarýyý yakalayamaz. 1980'lerde Cemal Bey iyice kendi dünyasýna çekilir.


Onuncu Yýl Marþý

Cumhuriyet'in 10. yýl kutlamalarý için 1933'de bir marþ yarýþmasý düzenlenir. Cemal Reþit Rey, güftesi Behçet Kemal Çaðlar ve Faruk Nafiz Çamlýbel'e ait olan þiir üzerine bir beste yapmaya karar verir. Uzun süre uðraþýp, herkesin coþku ile birlikte söyleyeceði bir marþ oluþturmaya çalýþýr. Ancak aðabeyi Ekrem Reþit'e yaptýðý çalýþmayý bir türlü beðendiremez. Sonunda Cemal Bey'in aklýna mehter ritmi gelir ve besteyi yapar. Herkesin rahatlýkla söyleyebileceði bir eser çýkar ortaya.

Ankara'da eseri piyanoda çalarak kendi seslendirir. Marþý degerlendirecek olan heyetin içinde bulunan dönemin Milli Eðitim Bakaný, siyasilerin o her zamanki kör cahilliðiyle Cemal Bey'in "Cumhuriyet" sözcüðünde majörden minöre geçtiðini bunu da cumhuriyeti küçük düþürmek için yaptýðýný iddia eder ancak Cemal Reþit þu örnekle durumu kurtarýr:

"Minör küçük anlamýna gelir ama müzikte bu anlamda kullanýlmaz. Beethoven'in Napoleone'un kahramanlýklarý için yazdýðý Eroica'nýn ikinci bölümü de do minör tonundadýr."

Jüride bulunan bir baþkasý ise bir kahramanlýk öyküsü olan Marseillaise'in de minör tonundan olduðunu söyleyince durum tatlýya baðlanýr. Türkiye Cumhuriyeti'nin 10. Yýl Marþý böylece ortaya çýkmýþ olur.


Operetleri

Cemal Reþit Rey, operet yazmaktan ve aðabeyi ile sahne sanatçýlarý ile birlikte yaþanan anýlardan her zaman en sýcak biçimde söz etmiþti:

"Zerafet, incelik, nükte, hoþgörü... Bir sýrada elli kiþi oturmuþ ve elli kiþi de gülüyorsa bu bir sosyal hadisedir. Operet bestelediðim yýllar hayatýmýn en zevkli, en neþeli yýllarýdýr. Sahne sanatçýlarý ile kýsa sürede kaynaþmýþtýk. Onlarla konakta buluþur, þarkýlar söyler çalýþýrdýk. rahmetli biraderimin ölümü ile operet devri benim için kapanmýþ oldu."

Cemal Reþit Rey, 1932-1942 yýllarý arasýnda aðabeyi Ekrem Reþit Rey'le birlikte operet ve revü müzikleri besteler. Cemal Reþit Bey, bir yandan ciddi klasik eserlerini yazarken, aðabeyi ile birlikte Viyana, Paris havasýný Ýstanbul'da yaþatmaya çalýþmakta, sahneye konulan her oyun Ýstanbul'da büyük sükse yapmaktadýr.

Cemal Reþit Rey'in bu popüler çalýþmalarý kimi klasik müzik sanatçýsý tarafýndan onun zamanýný boþa harcamasý olarak görülmesine raðmen, Cemal Bey bu çalýþmalarý hiçbir zaman küçümsememiþ, sanat ve eðlenceyi düzeyli biçimde bir araya getiren operet ve revülerinden hep sevgi ile söz etmiþtir.

Rey Kardeþler'in ilk operet çalýþmasýný dönemin Þehir Tiyatrolarý Genel Sanat Yönetmeni Muhsin Ertuðrul ve Ýstanbul Valisi Muhittin Üstündað talep eder. Üç Saat Opereti bu istek üzerine yazýlýr. Beþ ay süreyle kapalý giþe oynayýnca, Muhsin Ertuðrul gelecek sezon için onlardan yeni bir müzikal talebinde bulunur. Ýkinci operet Lüküs Hayat olur.

Rey Kardeþler'in yazdýklarý operetler içinde en beðenileni her zaman Lüküs Hayat olmuþtur. Üçüncü yýl için yazýlan operet Deli Dolu olur. Deli Dolu'da ana fikir iki yüzlülüktür. Eserde orkestrayý dönüþümlü olarak Hasan Ferit Alnar ve Cemal Reþit Rey yönetirler. sahnede kullanýlan karikatürler Cemal Nadir tarafýndan çizilir. Deli Dolu'nun ilk orkestrasý mali sýkýntýlar doluyasýyla 10 kiþiliktir.

1979'da Ýstanbul Devlet Opera ve Balesi tarafýndan sahnelenirken Cemal Bey, orkestrayý yetmiþ kiþiye çýkartýr. 1937'de Hava Civa yazýlýr. Eserin ilk temsili 1943 yýlýnda Avni Dilligil yönetiminde Ses Operet ve Tiyatrosu'nda yapýlýr. Ancak savaþ yýllarý ekonomik krizi de beraberinde getirmiþ ve eser daha küçük bütçeli olarak sahneye konulmuþtur. Eserin baþ kadýn oyuncusu Semiha Berksoy'dur.

Rey Kardeþler'in bu operetlerin dýþýnda revü çalýþmalarýda vardýr. Adalar, Alabanda ve Aldýrma. Bunlardan Alabanda'da Safiye Ayla oynamýþtýr.
Cemal Reþit Rey'in aðabeyinin ölümünden sonra operet çalýþmalarý biter.

60'lý yýllarýn sonlarýnda Haldun Dormen onu ziyarete gider ve birlikte yeni bir operet çalýþmasý yapmalarýný önerir. Aðabeyinin ölümünden sonra operetlere veda eden Cemal Bey, þarký sözleri için Erol Günaydýn'la çalýþmaya razý olur. Yaygara 70 isimli oyun büyük bir baþarý kazanýr. Ardýndan ayný ekiple Uy Balon Dünya isimli yeni bir çalýþma daha yapýlýr ancak çok baþarýlý olmaz. 1971 yýlýnda son opereti olan Bir Ýstanbul Masalý'ný besteler.


Son Yýllarý

1985'de Lüküs Hayat 51 yýl aradan sonra yine ayný sahnede Ýstanbul Þehir Tiyatrosu'nda sahnelenecektir. Cemal Bey, gala gecesi için özel olarak hastaneden çýkarýlýr ve Harbiye Muhsin Ertuðrul Tiyatrosu'na getirilir.

Eser yýllar sonra yine büyük bir baþarý kazanmýþtýr. Haldun Dormen ve Gencay Gürün onu alkýþlar arasýnda sahneye çýkarýrlar. Anlatýlmaz derecede mutludur. Seyirci onu dakikalarca ayakta alkýþlar.

Bu onun son sahneye çýkýþý olacaktýr. Ertesi gün tekrar hastaneye yatýrýlýr ve buradan ikinci çýkýþýnda Edirnekapý'daki aile mezarlýðýna defnedilecektir.


Orkestra Yapýtlarý

- Bebek Efsanesi (Senfonik Þiir), 1928,
- Karagöz (Senfonik Þiir), 1930 – 1931.
- Enstantaneler (Senfonik Ýzlenimler), 1931.
- Scéne Turques (Halk Danslarý Üzerine) dört parça, 1928.
- Paysages de Soleil (Senfonik Ýzlenimler), 1931.
- Inýtation (Senfonik Þiir), 1935.
- Senfoni No:1, 1941.
- L'appel (Senfonik Þiir), 1953.
- Fatih (Senfonik Þiir), 1953.
- Katibim (Piyano ve orkestra çeþitlemeler), 1953.
- Senfonik Konçerto (Ýkili Orkestra için), 1963.
- Senfoni No:2, 1969.
- Türkiye (Senfonik Rapsodiler).
- 50. Yýla Giriþ (Senfonik Bölüm), 1973.


Konçertolarý

- Konçerto Kromatik (Piyano ve Orkestra için), 1932 – 1933.
- Keman Konçertosu, 1939.
- Piyano Konçertosu, 1949.
- Gitar Konçertosu, 1978.


Konçertant Parçalarý

- Introduction and Dance (Viyolonsel ve Orkestra için), 1928.
- Konçertant Parçalar (Viyolonsel ve Orkestra için), 1955.
- Andante ve Allegro (Keman ve Yaylýlar Orkestrasý için), 1967.


Oda Müzikleri

- Sonat (Ýki Piyano için), 1924.
- Kentet (Beþ Üflemeli Çalgý için), 1932.
- Ondes Martenot ve Yaylý Çalgýlar için Poem, 1934.
- Yaylý Çalgýlar Kuarteti, 1935.
- Kýsa Parça (Keman ve Piyano için), 1936.
- Kuartet (Piyano ve Yaylýlar için), 1938 – 1939.
- Sextour (Tenor, Piyano ve Yaylýlar Dörtlüsü için), 1939.
- Colloqye Instrumental, 1957.
- 12 Prelüd ve Füg (Ýki Piyano için), 1969.



Operalarý

- Faire Sans Dire, tek perde. Libretto: Ekrem Reþit Rey (Alfred De Musset’ten yararlanýlarak) 1920.
- Yarýn Marek, üç perde, dört tablo. Libretto: Xaiver Fromentin 1920.
- Sultan Cem, beþ perde, on iki sahne. Libretto: Ekrem Reþir Rey (Roussel Despierre'nin senaryosuna göre) 1924.
- Zeybek, üç perde. Libretto: Ekrem Reþit Rey 1926.
- Köyde bir facia, tek perde. Libretto: Ekrem Reþit Rey 1929.
- Çelebi, dört perde. Libretto: Ekrem Reþit Rey 1942 – 1945. Orkestrasyonunun tamamlanmasý 1973.


Operet ve Müzikalleri

- La Petit Chaperon Rouge, iki sahne, 1920.
- Üç saat, üç perde, 1932.
- Lüküs hayat, üç perde, 1932.
- Deli dolu, üç perde, 1934.
- Saz Caz, üç perde, 1935.
- Maskara, üç perde, 1936.
- Hava Cýva, üç perde, 1937.
- Yaygara 70, 1969.
- Uy balon dünya, 1970.
- Bir Ýstanbul masalý, 1971.


Müzikal komedileri (revü)

- Adalar revüsü, 1934.
- Alabanda, 1941.
- Aldýrma, 1942.


Sahne Müzikleri

- Özyurt, 1933.
- Macbeth, 1934.
- Kral Lear, 1936.
- Hamlet, 1936.


Þan ve Orkestra Eserleri

- Anadolu Türküleri (Dört Parça), 1926.
- Ýki Anadolu Türküsü, 1930.
- Mystique (Mevlana’nýn “Mesnevi” Mukaddimesi), 1938.
- Üç Anadolu Türküsü, 1970.
- Vokal Fantezi, 1980.


Þan ve Piyano Eserleri

- Je Me Demande, (Þiir: Ekrem Reþit Rey), 1919.
- Üç Melodi (Paris’te Fromont Yayýnevince basýlmýþtýr), 1920.
- Initiales sur un Banc (Þiir: Ekrem Reþit Rey), 1921.
- Chanson du Printemps (Þiir: Ekrem Reþit Rey), 1922.
- Au Jardin (Þiir: Philoxene Boyer), 1923.
- L'Offrande Lyrique (sekiz ezgi), 1923.
- Nocturne (Þiir:Ekrem Reþit Rey), 1925.
- 12 Anadolu Türküsü (Paris’te Heugel Basýmevince yayýnlandý), 1925 – 1926.
- Vatan (Hulusi Öktem’in "Mekteplerde Musýki" adlý kitabýnda yayýnlanmýþtýr, 1930.
- Dört Melodi (Þiirler: Baki Süha Ediboðlu), 1956.


Koro Eserleri

- Anadolu Halk Türküleri (Dört sesli koro için), 1926.
- Ýki Parça (Eþliksiz kadýn korosu için “Yunus Emre’nin þiirleri üzerine”, 1936.
- On Halk Türküsü (dört sesli koro ve piyano için), 1963.


Marþlarý

- 10. Yýl Marþý (piyano ve þan; bando için düzenlemeleri yapýlmýþtýr), 1933.
- Denizciler Marþý (þan ve piyano için; bando düzenlemeleri yapýlmýþtýr), 1935.
- Yedek Subay Marþý (piyano ve bando düzenlemesi yapýlmýþtýr), 1940.
- 100. Yýl Marþý, 1981.


Piyano Yapýtlarý

- Scéne Turques, Anadolu Türküleri üzerine 6 parça (Heugel yayýnevi, Paris), 1928.
- Paysages de Soleil, (Anadolu Halk Danslarý üzerine 6 parça), 1930 – 1931.
Sonat, 1936.
- Pelerinages Dans la Ville Qui N’est Plus que Souvenir (Ankara Devlet Konservatuarý Yayýný), 1940 – 1941.
- Fantezi, 1948.
- Ýki Parça, 1959.
- On Halk Þarkýsý (koro þarkýlarýnýn piyano uyarlamasý, Ankara Devlet Konservatuarý Yayýný), 1967.


Ödülleri

- Cenevre Konservatuarý Solfej Birincilik Ödülü (1914-1915)
- Cenevre Konservatuarý Piyano Birincilik Ödülü (1914-1915)
- Cenevre Konservatuarý kadýn Birincilik Ödülü (1915-1916)
- Cenevre Konservaturarý parnak Birincilik Ödülü (1915-1916)
- Ýspanyol Hükümeti’nin awrosyo el Sabio Niþaný (1953)
- Ýtalyan Hükümeti’nin sllio walle Soliderieta Niþaný (1957)
- Fransýz Hükümeti’nin Chevalier de la Legion d’Honneur payesi
- Fransýz Hükümeti’nin Officier de la Legion d’Honneur payesi
- TÝSAV- Elli Yýl Sahnede Kalanlar Ödülü (1980)
- Ýstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Osman Hamdi Ödülü (1981)
- Atatürk Sanat Armaðaný (1981)
- Devlet Sanatçýsý Ünvaný (1981)
- Mimar Sinan Üniversitesi Devlet Konservatuarý Profesörü (1984)
- Sevda-Cenap And Vakfý Altýn Onur Madalyasý (1985)


Takip edilmekten korkmuyoruz!.. Takip iin tklayn: twitter.com/klasiknotlari



lgili Yazlar


ada 20.-21. Yzyl Bestecilerinden Bazlar



Referans bilgisi: "Cemal Reþit Rey", 2012 , Klasik Notlar sitesi, http://www.klasiknotlari.com/tr/309/Cemal_Reþit_Rey.html


 Bu sayfay Facebook'ta paylan.

 Bu sayfay Twitter'da paylan.


Klasik Notlar Sitesi klasik mzikte kim kimdir, hangi dnem bestecilerinin eserleri nelerdir, hangi solistler ne virtzdr, kaliteli mzik nedir ne deildir... Konserlerde hangi abiye giysiler giyilir, altn elmas nasl mcevherli taklar taklr!... Bestecilerin hayatlar nasldr, besteleri ne zaman yazlm, nasl ve neler ifade etmektedir, neden, niye, niin gibi sorular iin bir kaynak olma amacndadr.


YDD


Klasik Mzik Notlar
Mobil Kullanm pular

  2009-2019 Klasik Notlar | Klasik Mzik Sitesi | www.klasiknotlari.com