Klasik MŘzik Notlarř   Klasik MŘzik   Besteciler  Eserler  Solistler  Hakkřnda  Ţleti■im
 
 
 Eser, Besteci, Solist Aratřn:
 

 




Klasik Notlarř Twitter Hesabř

Cemal Re┼čit Rey

Besteci Tanřtřmř

Cemal Re┼čit Rey sarayla yak─▒n ili┼čkileri olan, son Osmanl─▒ ailelerinden birinin o─čluydu. 25 Ekim 1904'te Kud├╝s'te do─čdu. Babas─▒ Ahmet Re┼čit Rey, o d├Ânemde Kud├╝s'e mutasarr─▒f olarak atanm─▒┼čt─▒. Cemal Re┼čit'in m├╝zi─če yetene─či o y─▒llarda ortaya ├ž─▒kt─▒. Di─čer ├žocuklar sokakta oynarken o buldu─ču bir akordiyonu ├žalmaya ve ondan ├ž─▒kan sesleri taklit etmeye ├žal─▒┼č─▒yordu.

Cemal Re┼čit Bey daha ├žocuk ya┼člar─▒nda Gustav Mahler'i orkestra y├Ânetirken g├Ârecek, konservatuvarda onu m├╝d├╝r ve ├╝nl├╝ besteci Gabriel Faure dinleyecektir. Faure onu dinledikten sonra ├╝nl├╝ pedagog Marguerite Long'a telefon a├žar ve "Madam size bir T├╝rk ├žocu─ču g├Ânderiyorum ve hi├žbir ┼čey s├Âylemiyorum, kendiniz g├Âreceksiniz" der.

Sonra babas─▒na d├Ânerek "O─člunuz hayatta m├╝zikten ba┼čka hi├žbir ┼čey yapamaz" diye onun m├╝zik dehas─▒n─▒ hemen ke┼čfeder. Claude Debussy'nin ├Â─črencisi, Maurice Ravel'in en yak─▒n dostlar─▒ndan ve eserlerini en iyi yorumlayan piyanistlerden biri olan Marguerite Long, 19 ya┼č─▒na kadar hi├ž para almadan Cemal Re┼čit'in e─čitimi ile yak─▒ndan ilgilenecektir.


Olgunluk D├Ânemi

Cemal Re┼čit, cumhuriyetin ilan─▒ndan iki ay ├Ânce Paris Konservatuvar─▒'ndan mezun olur. Bu arada ─░stanbul Belediyesi Dar├╝lelhan'a (ilk konservatuvar) bat─▒ m├╝zi─či b├Âl├╝m├╝ a├ž─▒lmas─▒na karar verilir ve hoca olarak gen├ž Cemal Re┼čit ├ža─čr─▒l─▒r. Ve bu sayede Cemal Re┼čit Rey T├╝rkiye'de klasik m├╝zi─čin kurulu┼čuna ├Ânc├╝l├╝k etmi┼č, pek ├žok ├Â─črenci yeti┼čtirmi┼č ve ya┼čam─▒ boyunca m├╝zik d├╝nyas─▒n─▒n hep bir numaras─▒nda ya┼čam─▒┼čt─▒r.

T├╝rkiye'ye d├Ând├╝kten sonra ya┼čam─▒ boyunca art─▒k kendi ├╝lkesinden hi├ž ayr─▒lmayacak, ├že┼čitli orkestralar kurup, bunlarla yurt i├ži ve d─▒┼č─▒nda konserler y├Ânetecek, d├╝nyan─▒n en ├╝nl├╝ sanat├ž─▒lar─▒n─▒ ┼čef olarak T├╝rkiye'de a─čarlayacak, T├╝rkiye'de bir yandan klasik m├╝zi─čin yayg─▒nla┼čmas─▒ i├žin ├žal─▒┼č─▒rken, ├Âte yandan yazd─▒─č─▒ operetlerle tiyatro d├╝nyas─▒nda unutulmayacak eserlere imza atacakt─▒r.

1970'lerde Cemal Re┼čit Rey, Haldun Dormen'in sahneye koyaca─č─▒ bir m├╝zikalin sipari┼čini al─▒r. A─čabeyinin ├Âl├╝m├╝nden sonra m├╝zikal yazmamaya karar veren Rey, Erol G├╝nayd─▒n'─▒n yazaca─č─▒ metinleri m├╝zikleyebilece─čini s├Âyleyerek herkesi ┼ča┼č─▒rt─▒r. Erol G├╝nayd─▒n'la k─▒sa s├╝re i├žinde ├žok iyi dost olurlar ve Yaygara 70 b├╝y├╝k ba┼čar─▒ kazan─▒r. Ard─▒ndan Uy Balon D├╝nya isimli ikinci bir m├╝zikal yap─▒l─▒r ama ayn─▒ ba┼čar─▒y─▒ yakalayamaz. 1980'lerde Cemal Bey iyice kendi d├╝nyas─▒na ├žekilir.


Onuncu Y─▒l Mar┼č─▒

Cumhuriyet'in 10. y─▒l kutlamalar─▒ i├žin 1933'de bir mar┼č yar─▒┼čmas─▒ d├╝zenlenir. Cemal Re┼čit Rey, g├╝ftesi Beh├žet Kemal ├ça─člar ve Faruk Nafiz ├çaml─▒bel'e ait olan ┼čiir ├╝zerine bir beste yapmaya karar verir. Uzun s├╝re u─čra┼č─▒p, herkesin co┼čku ile birlikte s├Âyleyece─či bir mar┼č olu┼čturmaya ├žal─▒┼č─▒r. Ancak a─čabeyi Ekrem Re┼čit'e yapt─▒─č─▒ ├žal─▒┼čmay─▒ bir t├╝rl├╝ be─čendiremez. Sonunda Cemal Bey'in akl─▒na mehter ritmi gelir ve besteyi yapar. Herkesin rahatl─▒kla s├Âyleyebilece─či bir eser ├ž─▒kar ortaya.

Ankara'da eseri piyanoda ├žalarak kendi seslendirir. Mar┼č─▒ degerlendirecek olan heyetin i├žinde bulunan d├Ânemin Milli E─čitim Bakan─▒, siyasilerin o her zamanki k├Âr cahilli─čiyle Cemal Bey'in "Cumhuriyet" s├Âzc├╝─č├╝nde maj├Ârden min├Âre ge├žti─čini bunu da cumhuriyeti k├╝├ž├╝k d├╝┼č├╝rmek i├žin yapt─▒─č─▒n─▒ iddia eder ancak Cemal Re┼čit ┼ču ├Ârnekle durumu kurtar─▒r:

"Min├Âr k├╝├ž├╝k anlam─▒na gelir ama m├╝zikte bu anlamda kullan─▒lmaz. Beethoven'in Napoleone'un kahramanl─▒klar─▒ i├žin yazd─▒─č─▒ Eroica'n─▒n ikinci b├Âl├╝m├╝ de do min├Âr tonundad─▒r."

J├╝ride bulunan bir ba┼čkas─▒ ise bir kahramanl─▒k ├Âyk├╝s├╝ olan Marseillaise'in de min├Âr tonundan oldu─čunu s├Âyleyince durum tatl─▒ya ba─član─▒r. T├╝rkiye Cumhuriyeti'nin 10. Y─▒l Mar┼č─▒ b├Âylece ortaya ├ž─▒km─▒┼č olur.


Operetleri

Cemal Re┼čit Rey, operet yazmaktan ve a─čabeyi ile sahne sanat├ž─▒lar─▒ ile birlikte ya┼čanan an─▒lardan her zaman en s─▒cak bi├žimde s├Âz etmi┼čti:

"Zerafet, incelik, n├╝kte, ho┼čg├Âr├╝... Bir s─▒rada elli ki┼či oturmu┼č ve elli ki┼či de g├╝l├╝yorsa bu bir sosyal hadisedir. Operet besteledi─čim y─▒llar hayat─▒m─▒n en zevkli, en ne┼čeli y─▒llar─▒d─▒r. Sahne sanat├ž─▒lar─▒ ile k─▒sa s├╝rede kayna┼čm─▒┼čt─▒k. Onlarla konakta bulu┼čur, ┼čark─▒lar s├Âyler ├žal─▒┼č─▒rd─▒k. rahmetli biraderimin ├Âl├╝m├╝ ile operet devri benim i├žin kapanm─▒┼č oldu."

Cemal Re┼čit Rey, 1932-1942 y─▒llar─▒ aras─▒nda a─čabeyi Ekrem Re┼čit Rey'le birlikte operet ve rev├╝ m├╝zikleri besteler. Cemal Re┼čit Bey, bir yandan ciddi klasik eserlerini yazarken, a─čabeyi ile birlikte Viyana, Paris havas─▒n─▒ ─░stanbul'da ya┼čatmaya ├žal─▒┼čmakta, sahneye konulan her oyun ─░stanbul'da b├╝y├╝k s├╝kse yapmaktad─▒r.

Cemal Re┼čit Rey'in bu pop├╝ler ├žal─▒┼čmalar─▒ kimi klasik m├╝zik sanat├ž─▒s─▒ taraf─▒ndan onun zaman─▒n─▒ bo┼ča harcamas─▒ olarak g├Âr├╝lmesine ra─čmen, Cemal Bey bu ├žal─▒┼čmalar─▒ hi├žbir zaman k├╝├ž├╝msememi┼č, sanat ve e─členceyi d├╝zeyli bi├žimde bir araya getiren operet ve rev├╝lerinden hep sevgi ile s├Âz etmi┼čtir.

Rey Karde┼čler'in ilk operet ├žal─▒┼čmas─▒n─▒ d├Ânemin ┼×ehir Tiyatrolar─▒ Genel Sanat Y├Ânetmeni Muhsin Ertu─črul ve ─░stanbul Valisi Muhittin ├ťst├╝nda─č talep eder. ├ť├ž Saat Opereti bu istek ├╝zerine yaz─▒l─▒r. Be┼č ay s├╝reyle kapal─▒ gi┼če oynay─▒nca, Muhsin Ertu─črul gelecek sezon i├žin onlardan yeni bir m├╝zikal talebinde bulunur. ─░kinci operet L├╝k├╝s Hayat olur.

Rey Karde┼čler'in yazd─▒klar─▒ operetler i├žinde en be─čenileni her zaman L├╝k├╝s Hayat olmu┼čtur. ├ť├ž├╝nc├╝ y─▒l i├žin yaz─▒lan operet Deli Dolu olur. Deli Dolu'da ana fikir iki y├╝zl├╝l├╝kt├╝r. Eserde orkestray─▒ d├Ân├╝┼č├╝ml├╝ olarak Hasan Ferit Alnar ve Cemal Re┼čit Rey y├Ânetirler. sahnede kullan─▒lan karikat├╝rler Cemal Nadir taraf─▒ndan ├žizilir. Deli Dolu'nun ilk orkestras─▒ mali s─▒k─▒nt─▒lar doluyas─▒yla 10 ki┼čiliktir.

1979'da ─░stanbul Devlet Opera ve Balesi taraf─▒ndan sahnelenirken Cemal Bey, orkestray─▒ yetmi┼č ki┼čiye ├ž─▒kart─▒r. 1937'de Hava Civa yaz─▒l─▒r. Eserin ilk temsili 1943 y─▒l─▒nda Avni Dilligil y├Ânetiminde Ses Operet ve Tiyatrosu'nda yap─▒l─▒r. Ancak sava┼č y─▒llar─▒ ekonomik krizi de beraberinde getirmi┼č ve eser daha k├╝├ž├╝k b├╝t├želi olarak sahneye konulmu┼čtur. Eserin ba┼č kad─▒n oyuncusu Semiha Berksoy'dur.

Rey Karde┼čler'in bu operetlerin d─▒┼č─▒nda rev├╝ ├žal─▒┼čmalar─▒da vard─▒r. Adalar, Alabanda ve Ald─▒rma. Bunlardan Alabanda'da Safiye Ayla oynam─▒┼čt─▒r.
Cemal Re┼čit Rey'in a─čabeyinin ├Âl├╝m├╝nden sonra operet ├žal─▒┼čmalar─▒ biter.

60'l─▒ y─▒llar─▒n sonlar─▒nda Haldun Dormen onu ziyarete gider ve birlikte yeni bir operet ├žal─▒┼čmas─▒ yapmalar─▒n─▒ ├Ânerir. A─čabeyinin ├Âl├╝m├╝nden sonra operetlere veda eden Cemal Bey, ┼čark─▒ s├Âzleri i├žin Erol G├╝nayd─▒n'la ├žal─▒┼čmaya raz─▒ olur. Yaygara 70 isimli oyun b├╝y├╝k bir ba┼čar─▒ kazan─▒r. Ard─▒ndan ayn─▒ ekiple Uy Balon D├╝nya isimli yeni bir ├žal─▒┼čma daha yap─▒l─▒r ancak ├žok ba┼čar─▒l─▒ olmaz. 1971 y─▒l─▒nda son opereti olan Bir ─░stanbul Masal─▒'n─▒ besteler.


Son Y─▒llar─▒

1985'de L├╝k├╝s Hayat 51 y─▒l aradan sonra yine ayn─▒ sahnede ─░stanbul ┼×ehir Tiyatrosu'nda sahnelenecektir. Cemal Bey, gala gecesi i├žin ├Âzel olarak hastaneden ├ž─▒kar─▒l─▒r ve Harbiye Muhsin Ertu─črul Tiyatrosu'na getirilir.

Eser y─▒llar sonra yine b├╝y├╝k bir ba┼čar─▒ kazanm─▒┼čt─▒r. Haldun Dormen ve Gencay G├╝r├╝n onu alk─▒┼člar aras─▒nda sahneye ├ž─▒kar─▒rlar. Anlat─▒lmaz derecede mutludur. Seyirci onu dakikalarca ayakta alk─▒┼člar.

Bu onun son sahneye ├ž─▒k─▒┼č─▒ olacakt─▒r. Ertesi g├╝n tekrar hastaneye yat─▒r─▒l─▒r ve buradan ikinci ├ž─▒k─▒┼č─▒nda Edirnekap─▒'daki aile mezarl─▒─č─▒na defnedilecektir.


Orkestra Yap─▒tlar─▒

- Bebek Efsanesi (Senfonik ┼×iir), 1928,
- Karag├Âz (Senfonik ┼×iir), 1930 ÔÇô 1931.
- Enstantaneler (Senfonik ─░zlenimler), 1931.
- Sc├ęne Turques (Halk Danslar─▒ ├ťzerine) d├Ârt par├ža, 1928.
- Paysages de Soleil (Senfonik ─░zlenimler), 1931.
- In─▒tation (Senfonik ┼×iir), 1935.
- Senfoni No:1, 1941.
- L'appel (Senfonik ┼×iir), 1953.
- Fatih (Senfonik ┼×iir), 1953.
- Katibim (Piyano ve orkestra ├že┼čitlemeler), 1953.
- Senfonik Kon├žerto (─░kili Orkestra i├žin), 1963.
- Senfoni No:2, 1969.
- T├╝rkiye (Senfonik Rapsodiler).
- 50. Y─▒la Giri┼č (Senfonik B├Âl├╝m), 1973.


Kon├žertolar─▒

- Kon├žerto Kromatik (Piyano ve Orkestra i├žin), 1932 ÔÇô 1933.
- Keman Kon├žertosu, 1939.
- Piyano Kon├žertosu, 1949.
- Gitar Kon├žertosu, 1978.


Kon├žertant Par├žalar─▒

- Introduction and Dance (Viyolonsel ve Orkestra i├žin), 1928.
- Kon├žertant Par├žalar (Viyolonsel ve Orkestra i├žin), 1955.
- Andante ve Allegro (Keman ve Yayl─▒lar Orkestras─▒ i├žin), 1967.


Oda M├╝zikleri

- Sonat (─░ki Piyano i├žin), 1924.
- Kentet (Be┼č ├ťflemeli ├çalg─▒ i├žin), 1932.
- Ondes Martenot ve Yayl─▒ ├çalg─▒lar i├žin Poem, 1934.
- Yaylı Çalgılar Kuarteti, 1935.
- K─▒sa Par├ža (Keman ve Piyano i├žin), 1936.
- Kuartet (Piyano ve Yayl─▒lar i├žin), 1938 ÔÇô 1939.
- Sextour (Tenor, Piyano ve Yayl─▒lar D├Ârtl├╝s├╝ i├žin), 1939.
- Colloqye Instrumental, 1957.
- 12 Prel├╝d ve F├╝g (─░ki Piyano i├žin), 1969.



Operalar─▒

- Faire Sans Dire, tek perde. Libretto: Ekrem Re┼čit Rey (Alfred De MussetÔÇÖten yararlan─▒larak) 1920.
- Yar─▒n Marek, ├╝├ž perde, d├Ârt tablo. Libretto: Xaiver Fromentin 1920.
- Sultan Cem, be┼č perde, on iki sahne. Libretto: Ekrem Re┼čir Rey (Roussel Despierre'nin senaryosuna g├Âre) 1924.
- Zeybek, ├╝├ž perde. Libretto: Ekrem Re┼čit Rey 1926.
- K├Âyde bir facia, tek perde. Libretto: Ekrem Re┼čit Rey 1929.
- ├çelebi, d├Ârt perde. Libretto: Ekrem Re┼čit Rey 1942 ÔÇô 1945. Orkestrasyonunun tamamlanmas─▒ 1973.


Operet ve M├╝zikalleri

- La Petit Chaperon Rouge, iki sahne, 1920.
- ├ť├ž saat, ├╝├ž perde, 1932.
- L├╝k├╝s hayat, ├╝├ž perde, 1932.
- Deli dolu, ├╝├ž perde, 1934.
- Saz Caz, ├╝├ž perde, 1935.
- Maskara, ├╝├ž perde, 1936.
- Hava C─▒va, ├╝├ž perde, 1937.
- Yaygara 70, 1969.
- Uy balon d├╝nya, 1970.
- Bir ─░stanbul masal─▒, 1971.


M├╝zikal komedileri (rev├╝)

- Adalar rev├╝s├╝, 1934.
- Alabanda, 1941.
- Ald─▒rma, 1942.


Sahne M├╝zikleri

- ├ľzyurt, 1933.
- Macbeth, 1934.
- Kral Lear, 1936.
- Hamlet, 1936.


┼×an ve Orkestra Eserleri

- Anadolu T├╝rk├╝leri (D├Ârt Par├ža), 1926.
- ─░ki Anadolu T├╝rk├╝s├╝, 1930.
- Mystique (MevlanaÔÇÖn─▒n ÔÇťMesneviÔÇŁ Mukaddimesi), 1938.
- ├ť├ž Anadolu T├╝rk├╝s├╝, 1970.
- Vokal Fantezi, 1980.


┼×an ve Piyano Eserleri

- Je Me Demande, (┼×iir: Ekrem Re┼čit Rey), 1919.
- ├ť├ž Melodi (ParisÔÇÖte Fromont Yay─▒nevince bas─▒lm─▒┼čt─▒r), 1920.
- Initiales sur un Banc (┼×iir: Ekrem Re┼čit Rey), 1921.
- Chanson du Printemps (┼×iir: Ekrem Re┼čit Rey), 1922.
- Au Jardin (┼×iir: Philoxene Boyer), 1923.
- L'Offrande Lyrique (sekiz ezgi), 1923.
- Nocturne (┼×iir:Ekrem Re┼čit Rey), 1925.
- 12 Anadolu T├╝rk├╝s├╝ (ParisÔÇÖte Heugel Bas─▒mevince yay─▒nland─▒), 1925 ÔÇô 1926.
- Vatan (Hulusi ├ľktemÔÇÖin "Mekteplerde Mus─▒ki" adl─▒ kitab─▒nda yay─▒nlanm─▒┼čt─▒r, 1930.
- D├Ârt Melodi (┼×iirler: Baki S├╝ha Edibo─člu), 1956.


Koro Eserleri

- Anadolu Halk T├╝rk├╝leri (D├Ârt sesli koro i├žin), 1926.
- ─░ki Par├ža (E┼čliksiz kad─▒n korosu i├žin ÔÇťYunus EmreÔÇÖnin ┼čiirleri ├╝zerineÔÇŁ, 1936.
- On Halk T├╝rk├╝s├╝ (d├Ârt sesli koro ve piyano i├žin), 1963.


Mar┼člar─▒

- 10. Y─▒l Mar┼č─▒ (piyano ve ┼čan; bando i├žin d├╝zenlemeleri yap─▒lm─▒┼čt─▒r), 1933.
- Denizciler Mar┼č─▒ (┼čan ve piyano i├žin; bando d├╝zenlemeleri yap─▒lm─▒┼čt─▒r), 1935.
- Yedek Subay Mar┼č─▒ (piyano ve bando d├╝zenlemesi yap─▒lm─▒┼čt─▒r), 1940.
- 100. Y─▒l Mar┼č─▒, 1981.


Piyano Yap─▒tlar─▒

- Sc├ęne Turques, Anadolu T├╝rk├╝leri ├╝zerine 6 par├ža (Heugel yay─▒nevi, Paris), 1928.
- Paysages de Soleil, (Anadolu Halk Danslar─▒ ├╝zerine 6 par├ža), 1930 ÔÇô 1931.
Sonat, 1936.
- Pelerinages Dans la Ville Qui NÔÇÖest Plus que Souvenir (Ankara Devlet Konservatuar─▒ Yay─▒n─▒), 1940 ÔÇô 1941.
- Fantezi, 1948.
- ─░ki Par├ža, 1959.
- On Halk ┼×ark─▒s─▒ (koro ┼čark─▒lar─▒n─▒n piyano uyarlamas─▒, Ankara Devlet Konservatuar─▒ Yay─▒n─▒), 1967.


├ľd├╝lleri

- Cenevre Konservatuar─▒ Solfej Birincilik ├ľd├╝l├╝ (1914-1915)
- Cenevre Konservatuar─▒ Piyano Birincilik ├ľd├╝l├╝ (1914-1915)
- Cenevre Konservatuar─▒ kad─▒n Birincilik ├ľd├╝l├╝ (1915-1916)
- Cenevre Konservaturar─▒ parnak Birincilik ├ľd├╝l├╝ (1915-1916)
- ─░spanyol H├╝k├╝metiÔÇÖnin awrosyo el Sabio Ni┼čan─▒ (1953)
- ─░talyan H├╝k├╝metiÔÇÖnin sllio walle Soliderieta Ni┼čan─▒ (1957)
- Frans─▒z H├╝k├╝metiÔÇÖnin Chevalier de la Legion dÔÇÖHonneur payesi
- Frans─▒z H├╝k├╝metiÔÇÖnin Officier de la Legion dÔÇÖHonneur payesi
- T─░SAV- Elli Y─▒l Sahnede Kalanlar ├ľd├╝l├╝ (1980)
- ─░stanbul Devlet G├╝zel Sanatlar Akademisi Osman Hamdi ├ľd├╝l├╝ (1981)
- Atat├╝rk Sanat Arma─čan─▒ (1981)
- Devlet Sanat├ž─▒s─▒ ├ťnvan─▒ (1981)
- Mimar Sinan ├ťniversitesi Devlet Konservatuar─▒ Profes├Âr├╝ (1984)
- Sevda-Cenap And Vakf─▒ Alt─▒n Onur Madalyas─▒ (1985)


Takip edilmekten korkmuyoruz!.. Takip i├žin t─▒klay─▒n: twitter.com/klasiknotlari



─░lgili Yaz─▒lar


Referans bilgisi: "Cemal Re┼čit Rey", 2012 , Klasik Notlarř sitesi, http://www.klasiknotlari.com/tr/309/Cemal_Re┼čit_Rey.html


 Bu sayfay─▒ Facebook'ta payla┼č─▒n.

 Bu sayfay─▒ Twitter'da payla┼č─▒n.


Klasik Notlar─▒ Sitesi klasik m├╝zikte kim kimdir, hangi d├Ânem bestecilerinin eserleri nelerdir, hangi solistler ne virt├╝├Âz├╝d├╝r, kaliteli m├╝zik nedir ne de─čildir... Konserlerde hangi abiye giysiler giyilir, alt─▒n elmas nas─▒l m├╝cevherli tak─▒lar tak─▒l─▒r!... Bestecilerin hayatlar─▒ nas─▒ld─▒r, besteleri ne zaman yaz─▒lm─▒┼č, nas─▒l ve neler ifade etmektedir, neden, niye, ni├žin gibi sorular i├žin bir kaynak olma amac─▒ndad─▒r.


ăYDD


Klasik MŘzik Notlarř
Mobil Kullanřm Ţpušlarř

  ┬ę 2009-2021 Klasik Notlar─▒ | Klasik M├╝zik Sitesi | www.klasiknotlari.com